महत्त्वाच्या घडामोडी २०२५-२६
जागतिक आणि राष्ट्रीय स्तरावरील महत्त्वाच्या घटनांचा सविस्तर आढावा.
केंब्रिज डिक्शनरी : 'वर्ड ऑफ द इयर - २०२५'
केंब्रिज डिक्शनरीने 'पॅरासोशल' (Parasocial) या शब्दाला २०२५ सालासाठी 'वर्ड ऑफ द इयर' म्हणून घोषित केले आहे.
अर्थ:
एखादी व्यक्ती जेव्हा सेलिब्रिटी, इन्फ्लुएन्सर किंवा AI चॅटबॉट्ससोबत अशा प्रकारे भावनिक जोडली जाते की तिला ते आपल्याला ओळखतात असे वाटते (एकतर्फी नाते), तेव्हा त्याला 'पॅरासोशल' संबंध म्हणतात.
इतर महत्त्वाचे शब्द:
- डेलुलु (Delulu): भ्रमपूर्ण विश्वास ठेवणे.
- स्लोप (Slop): AI द्वारे तयार केलेली कमी गुणवत्तेची सामग्री.
- डूमस्पेंडिंग (Doomspending): मनःशांतीसाठी बजेटपेक्षा जास्त खर्च करणे.
- ट्रेडवाइफ (Tradwife): पारंपरिक गृहिणीची जीवनशैली सोशल मीडियावर शेअर करणे.
नवीन कामगार संहिता (Labour Codes)
भारत सरकारने २९ जुन्या कामगार कायद्यांचे सुलभीकरण करून ४ नवीन कामगार संहिता २१ नोव्हेंबर २०२५ पासून लागू करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
मुदतबंद रोजगार (FTE)
- कायमस्वरूपी कामगारांप्रमाणेच सर्व लाभ (रजा, वैद्यकीय).
- १ वर्षाच्या सेवेनंतर ग्रॅच्युइटीसाठी पात्रता.
- थेट नियुक्तीला प्रोत्साहन.
गिग आणि प्लॅटफॉर्म वर्कर
- कायदेशीर व्याख्या प्रथमच.
- ॲग्रिगेटर कंपन्यांना १-२% निधी द्यावा लागेल.
- UAN मुळे लाभ पोर्टेबिलिटी.
महिला कामगार
- समान कामासाठी समान वेतन.
- रात्रपाळीत काम करण्याची मुभा (सुरक्षिततेसह).
- कुटुंब व्याख्येत सासू-सासऱ्यांचा समावेश.
कामाचे तास व आरोग्य
- दिवसाला ८ ते १२ तास, आठवड्याला ४८ तास मर्यादा.
- वार्षिक मोफत आरोग्य तपासणी बंधनकारक.
- लेखी नियुक्ती पत्र अनिवार्य.
वेतन आणि दंड
- वेतन न दिल्यास ५० हजार रुपये दंड.
- नॅशनल फ्लोअर वेज निश्चित करणे.
- रजेच्या कालावधीत वेतन पेमेंट अनिवार्य.
लवचिक कामाचे तास
- ४८ तास ३ किंवा ४ दिवसांत पूर्ण करण्याची मुभा.
- उर्वरित दिवस भरपगारी सुट्टी (Paid Leave).
विशिष्ट उद्योगांसाठी सुधारणा:
| क्षेत्र | मुख्य सुधारणा |
|---|---|
| MSME | सर्व कामगारांना किमान वेतन, कॅन्टीन आणि विश्रांतीची सुविधा अनिवार्य. |
| माहिती तंत्रज्ञान (IT) | पगार दरमहा ७ तारखेच्या आत होणे अनिवार्य; महिलांना रात्रपाळीत काम करून जास्त उत्पन्न मिळवण्याची संधी. |
| खाण उद्योग | कामावर येताना किंवा जाताना होणारे अपघात 'रोजगाराशी संबंधित' मानले जातील. |
| कापड उद्योग | स्थलांतरित कामगारांना रेशन (PDS) पोर्टेबिलिटी आणि समान वेतनाचे फायदे. |
| निर्यात क्षेत्र | १८० दिवस काम केल्यावर वार्षिक रजेचा अधिकार; ओव्हरटाईमसाठी दुप्पट मजुरी. |
नोबेल पुरस्कार विजेते २०२५
| श्रेणी | विजेते | देश |
|---|---|---|
| फिजिक्स | जॉन क्लार्क, मिशेल एच. डेव्होरेट, जॉन एम. मार्टिनिस | यूके, फ्रान्स, यूएसए |
| केमिस्ट्री | सुसुमू किटागावा, रिचर्ड रॉब्सन, ओमर एम. याघी | जपान, ऑस्ट्रेलिया/यूके, यूएसए |
| मेडिसिन | मेरी ई. ब्रुनको, फ्रेड रॅमस्डेल, शिमोन साकागुची | यूएसए, यूएसए, जपान |
| लिटरेचर | लास्लो क्रास्नाहोरकाई | हंगेरी |
| शांतता | मारिया कोरिना मचाडो | व्हेनेझुएला |
| इकोनॉमिक्स | जोएल मोकीर, फिलिप एघियन, पीटर हॉविट | इस्रायल/यूएसए, फ्रान्स, कॅनडा |
भारत-अमेरिका अंतरिम व्यापार करार (फेब्रुवारी २०२५)
कराराची प्रमुख वैशिष्ट्ये
- ✓ अमेरिकेने भारतीय वस्तूंवरील ५०% अतिरिक्त शुल्क कमी करून १८% केले.
- ✓ रशियन तेलावरील २५% आयात शुल्क मागे घेतले.
- ✓ ८०-१६०० CC बाईक्सवरील आयात शुल्क शून्य.
- ✓ पुढील ५ वर्षांत द्विपक्षीय व्यापार ५० अब्ज डॉलरचे लक्ष्य.
संवेदनशील उत्पादने (सुरक्षित)
खालील उत्पादने सवलतींमधून बाहेर ठेवण्यात आली आहेत:
भारताला होणारे फायदे
महाराष्ट्रातील पद्म पुरस्कार विजेते (२०२५)
केंद्र सरकारने जाहीर केलेल्या पद्म पुरस्कारांमध्ये महाराष्ट्रातील एकूण १५ व्यक्तींचा समावेश आहे.
पद्मविभूषण (१)
धर्मेंद्र सिंह देऊल (मरणोत्तर) - कला
पद्मभूषण (३)
- अलका याज्ञिक (कला - पार्श्वगायिका)
- पीयूष पांडे (मरणोत्तर - जाहिरात)
- उदय कोटक (व्यापार व उद्योग)
पद्मश्री (प्रमुख नावे)
- रोहित शर्मा (क्रीडा - क्रिकेट)
- रघुवीर खेडकर (कला - तमाशा)
- श्रीरंग लाड (कृषी)
- सत्यनारायण नुवाल (व्यापार - सोलर उद्योग)
- डॉ. राम गोडबोले व सुनीता गोडबोले (वैद्यकीय)
- सतीश शाह (मरणोत्तर - कला)