नाशिक-त्र्यंबकेश्वर येथे आगामी सिंहस्थ कुंभमेळा (२०२६)

पार्श्वभूमी

नाशिक-त्र्यंबकेश्वर येथे आगामी सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या निमित्ताने सुरू असलेल्या सुमारे १६ प्राचीन मंदिरे, पायऱ्यांचे घाट आणि कुंडांच्या पुनरुज्जीवनाच्या (जीर्णोद्धाराच्या) कामांमुळे बेसॉल्ट (Basalt) दगडाची तीव्र टंचाई निर्माण झाली आहे.

टंचाईची कारणे

• अहमदनगर जिल्ह्यातील नेवासा येथील बेसॉल्ट खाणी गेल्या दोन वर्षांपासून बंद आहेत.
• पावसाळ्यात इतर खाणींमध्ये पाणी साचल्याने उत्खननात अडचणी येत आहेत.
• एकाच वेळी १६ हून अधिक कामांसाठी मोठ्या प्रमाणावर दगडांची वाढलेली मागणी.

दगडांची आवक

• महाराष्ट्रातून नांदेड जिल्ह्यातील देगलूर येथून कठीण बेसॉल्ट दगड मागवला जात आहे.
• मोठ्या रचना, खांब (उदा. १४ फुटी स्तंभ) आणि कोरीव कामांसाठी थेट राजस्थानमधून चौकोनी व कापलेला भरीव बेसॉल्ट दगड आणला जात आहे.

तांत्रिक पैलू

• सिमेंटचे काम अवघ्या ६ तासांत स्थिर होते.
• दगडी बांधकामात वापरण्यात येणारा पारंपारिक चुना स्थिर होण्यासाठी किमान ४८ तास लागतात.
• हवामानाचाही कामाच्या गतीवर परिणाम होत आहे.