MPSC Current Affairs २०२६

१. भारत फ्युचर सिटी आणि तेलंगणा

तेलंगणा आणि युएई (UAE) भागीदारी: 'भारत फ्युचर सिटी'ची निर्मिती

दावोस येथे आयोजित वर्ल्ड इकॉनॉमिक फोरम २०२६ मध्ये तेलंगणाचे मुख्यमंत्री ए. रेवंत रेड्डी आणि युएईचे अर्थमंत्री अब्दुल्ला बिन तौक अल मार्री यांची महत्त्वपूर्ण भेट झाली. या भेटीदरम्यान अनेक मोठे निर्णय घेण्यात आले, जे current international affairs आणि राज्याच्या प्रगतीत एक मैलाचा दगड ठरतील.

इतर महत्त्वाचे करार:

• सौदी अरेबियाची भागीदारी: सौदीमधील 'एक्सपर्टाईज' (Expertise) ही कंपनी तेलंगणाच्या 'यंग इंडिया स्किल्स युनिव्हर्सिटी' सोबत करार करणार असून दरवर्षी तेलंगणातून ५,००० कुशल कामगारांची भरती करेल.
• रिलायन्स व्हंतारा (Vantara): रिलायन्स ग्रुपच्या 'व्हंतारा' प्रकल्पांतर्गत फ्युचर सिटीमध्ये एक नवीन प्राणीसंग्रहालय उभारण्यासाठी महत्त्वपूर्ण सामंजस्य करार (MoU) करण्यात आला आहे.
• गुगल (Google) सोबत सहकार्य: शेतीमधील खतांचा अतिवापर टाळण्यासाठी आणि हवामान बदलाच्या समस्या सोडवण्यासाठी गुगल तंत्रज्ञानाद्वारे तेलंगणा सरकारला मदत करणार आहे.

२. गुगलची भारतासाठी मोठी गुंतवणूक व घोषणा

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि गुगलचे सीईओ सुंदर पिचाई यांच्या भेटीनंतर 'एआय इम्पॅक्ट समिट २०२६' मध्ये current affairs national या दृष्टिकोनातून तंत्रज्ञान क्षेत्रातील अत्यंत महत्त्वाच्या घोषणा करण्यात आल्या आहेत.

१. पायाभूत सुविधा आणि कनेक्टिव्हिटी

२. शिक्षण आणि कौशल्य विकास (AI Training)

• सरकारी कर्मचारी: 'कर्मयोगी भारत' उपक्रमांतर्गत देशातील १८ भाषांमधील ८०० जिल्ह्यांतील सुमारे २ कोटी सरकारी कर्मचाऱ्यांना AI तंत्रज्ञानाचे प्रशिक्षण दिले जाणार आहे.
• विद्यार्थी आणि शाळा: अटल टिंकरिंग लॅबच्या माध्यमातून १.१ कोटी विद्यार्थ्यांना आणि १० हजार शाळांना 'जनरेटिव्ह एआय' (Generative AI) ची मदत पुरवली जाईल.

३. तंत्रज्ञान आणि सामाजिक प्रभाव

• प्रादेशिक भाषा: एआय आता १० पेक्षा जास्त भारतीय भाषांमध्ये उपलब्ध असेल, ज्यामुळे शेतकरी आणि छोट्या व्यावसायिकांना तंत्रज्ञान वापरणे सोपे होईल.
• संशोधन: संशोधकांसाठी 'एआय फॉर सायन्स इम्पॅक्ट चॅलेंज' जाहीर करण्यात आले असून, त्यासाठी २७२ कोटी रुपयांची बहुमूल्य मदत दिली जाणार आहे.
• आरोग्य आणि कृषी: रोगांचे त्वरित निदान आणि हवामानाचा अचूक अंदाज वर्तवण्यासाठी विशेष एआय प्रणालीवर भर दिला जाईल.

३. 'एएससी अर्जुन' रोबोट (ASC ARJUN)

विशाखापट्टणम रेल्वे स्थानकावर तैनात करण्यात आलेला 'एएससी अर्जुन' हा मानवाकृती रोबोट भारतीय रेल्वेमधील असा पहिलाच प्रयोग मानला जात आहे. तंत्रज्ञानातील हा शोध current world affairs मधील भारताची प्रगत पाऊलवाट दर्शवतो.

ईस्ट कोस्ट रेल्वेने (ECoR) प्रवाशांची सुरक्षा आणि रेल्वे स्थानकाचे आधुनिकीकरण करण्यासाठी हा स्वदेशी रोबोट विकसित केला आहे.

निष्कर्ष: 'एएससी अर्जुन' हा रोबोट केवळ एक यंत्र नसून रेल्वे सुरक्षा दलाचा (RPF) एक आधुनिक सहकारी आहे. यामुळे प्रवाशांचा रेल्वे प्रशासनावरील विश्वास वाढण्यास नक्कीच मदत होईल.

४. 'जागतिक पुस्तक राजधानी' २०२६

युनेस्कोने (UNESCO) मोरोक्कोची राजधानी रबात (Rabat) शहराला २०२६ साठी 'जागतिक पुस्तक राजधानी' (World Book Capital) म्हणून घोषित केले आहे. ही घडामोड current international affairs च्या दृष्टिकोनातून अतिशय महत्त्वाची आहे.

युनेस्कोने केलेली निवड आणि उद्दिष्टे

• साक्षरता प्रसार: सर्व नागरिकांची साक्षरता वाढवण्यासाठी एक मोठी मोहीम राबवली जाणार आहे.
• सक्षमीकरण: वाचनाच्या माध्यमातून महिला आणि तरुणांचे सक्षमीकरण करणे.
• अल्पसंख्याक समुदायांसाठी कार्य: उपेक्षित किंवा सुविधांपासून वंचित असलेल्या समुदायांमध्ये निरक्षरतेविरुद्ध लढा देणे.
• आर्थिक विकास: स्थानिक प्रकाशन उद्योगाला पाठिंबा देऊन शाश्वत आर्थिक वाढ आणि सामाजिक लाभ मिळवून देणे.

महत्त्व: रबातचा पुस्तक उद्योग ज्ञानाचे लोकशाहीकरण करण्याच्या कार्यात आघाडीवर असून या उपक्रमांमुळे पुस्तकांपर्यंतची लोकांची पोहोच अधिक सुलभ होणार आहे.

५. १७ वा त्रिपक्षीय अभ्यास 'दोस्ती'

'अभ्यास दोस्ती' हा भारत, श्रीलंका आणि मालदीव यांच्या तटरक्षक दलांमधील एक महत्त्वाचा सराव आहे, ज्याची १७ वी आवृत्ती मालदीवची राजधानी माले येथे झाली. यातून current international affairs मधील भारताचे संरक्षण धोरण स्पष्ट होते.

सरावाचे टप्पे व महत्त्व

• बंदरगाह आणि समुद्री चरण: सहयोगात्मक सराव आणि धोरणात्मक चर्चांनंतर भारतीय तटरक्षक दलाची जहाजे समुद्री सरावात प्रत्यक्ष सहभाग घेतात.
• धोरण: हा सराव भारताच्या 'शेजारी प्रथम' (Neighbourhood First) धोरणाचा आणि 'सागर' (SAGAR - Security and Growth for All in the Region) दृष्टिकोनाचा भाग आहे.
• सागरी सुरक्षा व आपत्ती व्यवस्थापन: चाचेगिरी, तस्करी रोखणे आणि शोध व बचाव कार्यात परस्पर सहकार्य सुधारणे.

६. २०२७ ची डिजिटल जनगणना: मुख्य वैशिष्ट्ये

२०२७ ची जनगणना ही केवळ लोकसंख्या मोजण्याची प्रक्रिया नसून भारताच्या डिजिटल आधुनिकीकरणाचे एक मोठे पाऊल आहे. current affairs national मधील ही एक ऐतिहासिक घटना असेल.

टप्पे व महत्त्वाचे बदल

• पहिला टप्पा: एप्रिल ते सप्टेंबर २०२६ - घरांची यादी (House Listing).
• दुसरा टप्पा: फेब्रुवारी २०२७ - प्रत्यक्ष लोकसंख्या गणना.
• जातिनिहाय गणना: यावेळी प्रथमच जनगणनेत जातिनिहाय गणनेचा समावेश होण्याची शक्यता आहे.
• अचूकता आणि वेग: डिजिटल स्वरूपामुळे त्रुटी कमी होतील.

७. २८ वी राष्ट्रकुल CSPOC परिषद

नवी दिल्लीच्या ऐतिहासिक संविधान सदनात पार पडलेली २८ वी राष्ट्रकुल देशांच्या सभापती आणि पीठासीन अधिकाऱ्यांची परिषद (CSPOC) mpsc current affairs च्या जागतिक घडामोडींमध्ये उठून दिसते.

• स्थान व कालावधी: १४-१६ जानेवारी २०२६, नवी दिल्ली.
• सहभाग: ६० हून अधिक राष्ट्रकुल देश आणि स्वायत्त संसदेचे सभापती.
• अध्यक्षपद: लोकसभेचे अध्यक्ष ओम बिर्ला. (नंतर UK कडे हस्तांतरित)

परिषदेचे मुख्य विषय

८. अरुण आईस्क्रीम्सचा गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड

भारतातील अग्रगण्य ब्रँड अरुण आईस्क्रीम्सने ६ फेब्रुवारी २०२६ रोजी हैदराबाद येथे जगातील सर्वात मोठी 'आईस्क्रीम सोशल पार्टी' आयोजित करून नवा जागतिक विक्रम प्रस्थापित केला. हा current world affairs मधील भारताचा गोड विक्रम आहे!

९. केंद्रीय अर्थसंकल्प २०२६-२७: महत्त्वाचे मुद्दे

केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी १ फेब्रुवारी २०२६ रोजी 'विकसित भारत' या संकल्पनेवर आधारित अर्थसंकल्प सादर केला. हा current affairs national मधील एक अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा आहे.

१०. 'आंतरराष्ट्रीय कुरण आणि पशुपालक वर्ष' २०२६

संयुक्त राष्ट्रांनी (UN) २०२६ हे वर्ष 'आंतरराष्ट्रीय कुरण आणि पशुपालक वर्ष' (IYRP) म्हणून घोषित केले आहे. current international affairs मध्ये पशुपालकांचे महत्त्व अधोरेखित करणारा हा एक मोठा निर्णय आहे.

• उद्दिष्ट: जगाच्या ५०% भूभागावर असलेल्या कुरणभूमींचे रक्षण करणाऱ्या १८ कोटींहून अधिक पशुपालकांच्या योगदानाचा सन्मान.
• अधिकृत शुभारंभ: FAO च्या नेतृत्वाखाली रोममध्ये पार पडला.
• भारत केंद्रित उद्दिष्टे: रबारी, धनगर यांसारख्या पशुपालकांना गायरान जमिनींचे हक्क देणे आणि त्यांच्या उत्पादनांना योग्य बाजारपेठ मिळवून देणे.
• पर्यावरणीय महत्त्व: कुरणभूमी कार्बन शोषून हवामान बदल मंदावते आणि जैवविविधतेचे रक्षण करते.

११. इंडियन एआय रिसर्च ऑर्गनायझेशन (IAIRO)

गिफ्ट सिटी, गांधीनगर येथे देशातील पहिली सार्वजनिक-खाजगी भागीदारी (PPP) मॉडेल अंतर्गत 'इंडियन एआय रिसर्च ऑर्गनायझेशन' (IAIRO) १ जानेवारी २०२६ पासून कार्यरत झाली आहे.

१२. इंडिया एआय इम्पॅक्ट समिट २०२६

नवी दिल्लीत पार पडलेली 'इंडिया एआय इम्पॅक्ट समिट २०२६' current world affairs मध्ये भारताचे तंत्रज्ञान नेतृत्त्व दर्शवते.

१३. केंब्रिज डिक्शनरी: 'वर्ड ऑफ द इयर - २०२५'

केंब्रिज डिक्शनरीने २०२५ सालासाठी 'पॅरासोशल' (Parasocial) या शब्दाला 'वर्ड ऑफ द इयर' म्हणून घोषित केले आहे. जेव्हा एखादी व्यक्ती सेलिब्रिटी, इन्फ्लुएन्सर किंवा AI सोबत एकतर्फी भावनिक नाते जोडते, त्याला 'पॅरासोशल' संबंध म्हणतात. तसेच डेलुलु (Delulu) व स्लोप (Slop) यांसारखे सुमारे ६००० नवीन शब्द समाविष्ट करण्यात आले आहेत.

१४. कोलंबो सुरक्षा सम्मेलन (CSC)

२० नोव्हेंबर २०२५ रोजी नवी दिल्ली येथे कोलंबो सुरक्षा सम्मेलनाची सातवी एनएसए-स्तरीय बैठक भारताचे एनएसए अजित डोभाल यांच्या यजमानपदाखाली पार पडली.

• सदस्य: भारत, मालदीव, मॉरिशस, श्रीलंका आणि बांगलादेश. सेशल्स पूर्ण सदस्य बनले व मलेशिया अतिथी.
• ५ मुख्य स्तंभ: सागरी सुरक्षा, दहशतवादाला आळा, तस्करीरोख, सायबर सुरक्षा आणि मानवतावादी मदत.

१५. खेलो इंडिया पॅरा गेम्स (KIPG) २०२५

२० ते २७ मार्च २०२५ या काळात नवी दिल्लीत पार पडलेल्या या गेममध्ये mpsc current affairs च्या दृष्टीने क्रीडा क्षेत्रातील ही महत्त्वाची घटना आहे.

१६. इंदिरा गांधी शांतता पुरस्कार २०२५: ग्रासा माशेल

मोझांबिकच्या प्रख्यात मानवाधिकार कार्यकर्त्या ग्रासा माशेल यांना २०२५ सालचा 'इंदिरा गांधी शांतता पुरस्कार' जाहीर झाला आहे. त्या नेल्सन मंडेला आणि सामोरा माशेल यांच्या पत्नी राहिल्या असून, दोन देशांच्या 'फर्स्ट लेडी' असणाऱ्या जगातील एकमेव महिला आहेत.

• पुरस्काराचे स्वरूप: १ कोटी रुपये रोख, प्रशस्तीपत्र.
• योगदान: युनेस्को व संयुक्त राष्ट्रातील अहवालांद्वारे युद्धग्रस्त लहान मुलांसाठी केलेले कार्य व 'गर्ल्स नॉट ब्राइड्स' मोहिमा.

१७. इन्फोसिस आणि अँथ्रोपिक भागीदारी

भारतीय आयटी दिग्गज इन्फोसिसने अमेरिकेतील आघाडीची AI संस्था अँथ्रोपिकसोबत महत्त्वपूर्ण भागीदारी जाहीर केली आहे.

१८. जागतिक शेतकरी महिला वर्ष २०२६

संयुक्त राष्ट्र संघाने (UN) २०२६ हे वर्ष 'जागतिक शेतकरी महिला वर्ष' (International Year of the Woman Farmer) म्हणून घोषित केले आहे. कृषी क्षेत्रातील महिलांच्या अदृश्य श्रमांना जागतिक ओळख मिळवून देणारा हा current international affairs मधील एक ऐतिहासिक निर्णय आहे.

• मुख्य उद्दिष्टे: 'शेतीचा शोध महिलांनी लावला' असे मानले जात असूनही त्यांच्या कष्टांची योग्य दखल घेतली जात नाही; लिंगभेद दूर करून समान अधिकार मिळवून देणे हे प्रमुख ध्येय आहे.
• अन्न सुरक्षा (Food Security): अनेक देशांमध्ये अन्नधान्य उत्पादनात महिलांचा वाटा ८० टक्क्यांपर्यंत आहे.
• आव्हाने: जमिनीची मालकी नसणे, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि बाजारापर्यंत पोहोचण्याची वानवा यांवर काम होणे अपेक्षित आहे.

१९. ग्रॅमी पुरस्कार विजेते २०२६

संगीत विश्वातील सर्वोच्च पुरस्कार मानले जाणारे ग्रॅमी पुरस्कार २०२६ नुकतेच जाहीर झाले आहेत. स्पर्धा परीक्षांसाठी mpsc current affairs चा हा महत्त्वाचा भाग मानला जातो.

२०. जगातील पहिली 'ह्युमॅनिटी-फर्स्ट' AI सिटी: बेंगळुरू

Bharat1.AI ने जाहीर केलेली 'ह्युमॅनिटी-फर्स्ट AI सिटी' ही संकल्पना भारताला कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या केंद्रस्थानी नेणारी झेप आहे. बेंगळुरूमध्ये उभारले जाणारे हे पहिले 'मानवता-केंद्रित' (Humanity-centric) एआय शहर आहे.

२१. जॉर्जिया: मलेरियामुक्तीचा ऐतिहासिक टप्पा

२३ जानेवारी २०२५ रोजी जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) जॉर्जियाला अधिकृतपणे मलेरियामुक्त घोषित केले आहे. हा जागतिक आरोग्य क्षेत्रातील (current affairs national) महत्त्वाचा टप्पा आहे.

• १०० वर्षांचा संघर्ष: जॉर्जिया मलेरियामुक्त होणारा जगातील ४६ वा देश ठरला आहे. मागील सलग ३ वर्षांपासून देशात मलेरियाचा एकही रुग्ण आढळला नाही.
• युरोपियन प्रदेश: या कामगिरीमुळे आता पूर्ण युरोपियन प्रदेश मलेरियामुक्त होण्याच्या मार्गावर आहे. सध्या त्यात फक्त तुर्कस्तान बाकी आहे.

२२. दलाई लामा यांना 'ग्रॅमी' पुरस्कार (२०२६)

तिबेटी आध्यात्मिक गुरु दलाई लामा यांनी वयाच्या ९० व्या वर्षी प्रतिष्ठित ग्रॅमी पुरस्कार जिंकून नवा इतिहास रचला आहे.

सर्वोत्कृष्ट ऑडिओ बुक: त्यांच्या 'Meditations: The Reflections of His Holiness the Dalai Lama' या अल्बमला हा बहुमान मिळाला आहे. या अल्बमला भारतीय शास्त्रीय संगीताचे अधिष्ठान असून सरोद सम्राट उस्ताद अमजद अली खान यांनी साथ दिली आहे. १९८९ मध्ये शांततेचा नोबेल मिळवल्यानंतर ३७ वर्षांनी त्यांना हा मोठा सन्मान प्राप्त झाला आहे.

२३. नागालँडच्या प्रसिद्ध 'हॉर्नबिल महोत्सव २०२५'

नागालँडचा प्रसिद्ध 'हॉर्नबिल महोत्सव २०२५' आता केवळ राज्याचा महोत्सव न राहता एक आंतरराष्ट्रीय सांस्कृतिक मंच बनला आहे. current affairs national घडामोडींमधील ही एक उल्लेखनीय घटना आहे.

• वेळ आणि ठिकाण: १-१० डिसेंबर २०२५, किसामा हेरिटेज व्हिलेज (कोहिमा).
• भागीदार देश: स्वित्झर्लंड आणि आयर्लंड हे नवीन अधिकृत भागीदार देश (Country Partners) आहेत. युनायटेड किंगडम (UK) आधीच याचा भागीदार आहे.
• महत्त्व: युरोपियन देशांचा सहभाग व नागा जमातींची संस्कृती यामुळे पर्यटनाला मोठी चालना मिळणार आहे.

२४. नोबेल पुरस्कार विजेते २०२५

जागतिक स्तरावरील सर्वात प्रतिष्ठित नोबेल पुरस्कार २०२५ (current world affairs) खालील मान्यवरांना जाहीर झाले आहेत:

२५. चिखलदरा स्काय वॉक प्रकल्प

विदर्भातील एकमेव थंड हवेचे ठिकाण असणाऱ्या चिखलदरा येथे २८० मीटर (९१९ फूट) उंचीचा भव्य 'स्काय वॉक' उभारणीचे काम प्रगतीपथावर आहे.

• मार्ग: हा पूल 'हरिकेन पॉईंट' ते 'गोराघाट पॉईंट' यांना जोडतो.
• काचेचा पूल (Glass Floor): पुलाचा ४०७ मीटर लांबीपैकी मध्यभाग हा तीन पदरी १२ मिलिमीटर जाडीच्या पारदर्शक काचेचा बनलेला आहे.
• क्षमता आणि आधार: एकाच वेळी ५०० पर्यटकांचा भार आणि ताशी १९० किमी वेगाचा वारा झेलण्याची क्षमता आहे. पुलाला मध्यस्थ आधार देण्याची गरज पडल्याने सध्या तो चर्चेत आहे.

२६. जागतिक आरोग्य संघटनेतून (WHO) अमेरिकेची माघार

२२ जानेवारी २०२६ रोजी अमेरिकेने जागतिक आरोग्य संघटनेतून (WHO) बाहेर पडण्याची प्रक्रिया अधिकृतपणे पूर्ण केली आहे. यामुळे त्यांची ७८ वर्षांची WHO सोबतची कटिबद्धता संपुष्टात आली आहे.

• आर्थिक संकट: WHO च्या एकूण निधीपैकी एकट्या अमेरिकेचा वाटा सुमारे १८ टक्के होता. अमेरिकेला या निर्णयापोटी WHO ला सुमारे २६ कोटी डॉलर द्यावे लागणार आहेत.
• संभाव्य परिणाम: जागतिक महामारीवरील नजर ठेवणाऱ्या यंत्रणा कमकुवत होतील तसेच लसीकरण व संशोधनावर मोठा परिणाम होण्याची शक्यता आहे.

२७. जागतिक प्रभावशाली शहरांचा निर्देशांक

जगातील प्रमुख शहरांच्या आकर्षण शक्तीचे आणि सामर्थ्याचे मूल्यांकन करणारा 'ग्लोबल पॉवर सिटी इंडेक्स' (Global Power City Index) जाहीर करण्यात आला आहे.

• पहिली तीन शहरे (Top 3): १. लंडन (सलग १४ व्या वर्षी), २. टोक्यो (प्रथमच दुसऱ्या स्थानी, न्यूयॉर्कला मागे टाकले), ३. न्यूयॉर्क (राहण्याचा खर्च वाढल्याने घसरण).
• मूल्यमापनाचे आधार: अर्थव्यवस्था, संशोधन आणि विकास, सांस्कृतिक संवाद, राहणीमान, पर्यावरण आणि दळणवळण या ६ मुख्य निकषांवर हे मूल्यांकन केले जाते.

२८. 'बोर्ड ऑफ पीस' (Board of Peace): एक परिचय

'बोर्ड ऑफ पीस' ही अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी स्थापन केलेली एक महत्त्वाची आंतरराष्ट्रीय संस्था आहे. गाझा पट्टीत युद्धोत्तर शांतता, सुरक्षा आणि पुनर्रचना प्रस्थापित करणे हा या संस्थेचा मुख्य उद्देश आहे.

२९. भारत-इस्रायल करार: मुख्य वैशिष्ट्ये

भारत व इस्रायलमधील संबंध वाढवत अनेक महत्त्वपूर्ण करारांवर स्वाक्षरी करण्यात आली आहे. आंतरराष्ट्रीय संबंधाच्या पातळीवर current world affairs मध्ये याला विशेष महत्त्व आहे.

• मुक्त व्यापार करार (FTA) आणि UPI: मुक्त व्यापार करारावर लवकरच स्वाक्षऱ्या होतील. तसेच इस्रायलमध्ये आता भारतीय 'यूपीआय' (UPI) वापरण्यास परवानगी मिळाली आहे.
• संरक्षण व ऊर्जा: लष्करी उपकरणांच्या संयुक्त विकासावर एकमत झाले आहे.
• भावनिक पैलू: मोदींनी जेरुसलेममधील 'याद वाशेम' होलोकॉस्ट स्मृती केंद्राला भेट दिली आणि गाझा शांतता प्रस्तावाला पाठिंबा दर्शवला.

३०. महाराष्ट्रातील पद्म पुरस्कार विजेते

केंद्र सरकारने जाहीर केलेल्या पद्म पुरस्कारांमध्ये (२०२६ ला प्रदान करण्यात आले) महाराष्ट्रातील एकूण १५ व्यक्तींचा समावेश आहे, ज्यामध्ये current affairs national चा हा एक अभिमानास्पद विषय आहे.

३१. युनेस्कोच्या 'मॅन अँड द बायोस्फीअर' (MAB) मध्ये ओमान

युनेस्कोच्या 'मॅन अँड द बायोस्फीअर' (MAB) कार्यक्रमाच्या आंतरराष्ट्रीय समन्वय परिषदेवर (ICC) ओमानची २५ ते २९ कालावधीसाठी झालेली निवड जागतिक पर्यावरण संवर्धनाच्या दृष्टीने महत्त्वाची आहे.

• MAB उद्देश: मानवी गरजा आणि निसर्ग यांच्यात 'शाश्वत सुसंवाद' साधणे.
• ओमानचे रिझर्व्ह: अल-सरीन निसर्ग राखीव क्षेत्र व अल जबल अल अखदर, जे जैवविविधतेसाठी ओळखले जातात.

३२. महाराष्ट्र अर्थसंकल्प २०२६-२७: महत्त्वाचे मुद्दे

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी ६ मार्च २०२६ रोजी मांडलेला राज्याचा अर्थसंकल्प हा राज्याच्या प्रगतीसाठी महत्त्वपूर्ण ठरत आहे. mpsc current affairs अभ्यासासाठी हा विषय अत्यावश्यक आहे.

• शेतकरी कल्याण: २ लाखांपर्यंतचे पीककर्ज माफ (पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर योजना) आणि कृषीपंपांसाठी मोफत वीज.
• पायाभूत सुविधा: मुंबई, पुणे, नागपुरात ४९० किमीचे नवीन मेट्रो मार्ग व 'तिसरी मुंबई'चा विकास.
• महिला व रोजगार: 'माझी लाडकी बहीण योजना' पुढे सुरू राहणार आणि गडचिरोली/वाढवणमधून लाखो रोजगारांचे उद्दिष्ट.

३३. प्रगत रसायनशास्त्र सेल (ACC) बॅटरी स्टोरेज

१२ मे २०२१ रोजी मंजुरी मिळालेल्या या १८,१०० कोटींच्या 'उत्पादन संलग्न प्रोत्साहन योजनेमुळे' (PLI) देशातील इलेक्ट्रिक वाहने आणि बॅटरी स्टोरेज परिसंस्था मजबूत होईल.

मुख्य उद्दिष्ट हे देशांतर्गत मूल्यवर्धन करून गिगा-स्केल उत्पादन क्षमता वाढवणे व 'मेक इन इंडिया'ला प्रोत्साहन देणे आहे, जे भारताचे अक्षय ऊर्जा ध्येय गाठण्यास मदत करेल.

३४. भारत-ब्राझील मैत्रीचा नवा अध्याय

फेब्रुवारी २०२६ मध्ये भारत आणि ब्राझीलने येत्या ५ वर्षांत २० अब्ज डॉलर व्यापाराचे उद्दिष्ट ठेवले आहे.

३५. भारतीय हवाई दलाचा ईशान्य भारतात लष्करी सराव (२०२५)

१३ ते २० नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान हवाई दलाने सीमावर्ती भागांत एक व्यापक लष्करी सराव आयोजित केला. हा सराव अशा वेळी झाला जेव्हा बांगलादेश आणि शेजारील देशांमध्ये राजकीय तणाव होता.

• सुखोई-३० एमकेआय, राफेल व मिराज-२००० सारख्या विमानांचा सहभाग होता.
• या सरावाचा संदेश स्पष्ट होता की, भारत आपल्या सीमांच्या सुरक्षेबाबत कोणतीही तडजोड करणार नाही.

३६. फ्रान्सने १५ वर्षांखालील मुलांसाठी सोशल मीडिया बंद

जानेवारी २०२६ मध्ये फ्रान्सच्या संसदेने १५ वर्षांखालील मुलांवर सोशल मीडिया वापरावर बंदी घालणारे विधेयक १३० विरुद्ध २१ बहुमताने मंजूर केले आहे.

या कायद्यामुळे प्लॅटफॉर्म्सना पालकांची संमती अनिवार्य करावी लागेल. सायबर बुलिंग व मानसिक आरोग्यापासून रक्षण करणे हाच उद्देश आहे (याआधी ऑस्ट्रेलियाने १६ वर्षांखालील मुलांवर बंदी घातली आहे).

३७. भारत आणि कानाडा मध्ये ऊर्जा करार

'इंडिया एनर्जी वीक २०२६' दरम्यान भारत व कॅनडाच्या ऊर्जामंत्र्यांनी पारंपारिक आणि स्वच्छ ऊर्जेसाठी संयुक्त निवेदनावर स्वाक्षरी केली. जगभर सुरू असणाऱ्या घडामोडींमधून हा एक मोठा current international affairs करार आहे.

• कॅनडा भारताला कच्चे तेल व एलएनजी पुरवणार आणि भारत आपली रिफायनिंग उत्पादने कॅनडाला निर्यात करणार.
• स्वच्छ ऊर्जा (Biofuels, CCUS) आणि AI तंत्रज्ञानावर सहकार्य होणार आहे.

३८. भारत आणि फ्रांस करार

भारत आणि फ्रान्सने आपल्या संबंधांना 'विशेष जागतिक सामरिक भागीदारी' असा नवा दर्जा दिला आहे.

३९. भारत-अमेरिका अंतरिम व्यापार करार (फेब्रुवारी २०२६)

या ऐतिहासिक करारामुळे भारतासाठी ३० हजार अब्ज डॉलरची अमेरिकन बाजारपेठ खुली झाली आहे.

• महत्त्वाची सूट: अमेरिकेने रशियन तेलाच्या खरेदीवरून भारतावर लादलेले २५% अतिरिक्त शुल्क रद्द केले. अमेरिकन मोटारसायकलींवरील आयात शुल्कही शून्य टक्के झाले.
• व्यापार लक्ष्य: येत्या ५ वर्षांत ५०० अब्ज डॉलरचा व्यापार करण्याचे उद्दिष्ट आहे.

४०. भारत-कॅनडा करार प्रमुख मुद्दे (मार्च २०२६)

तणाव बाजूला ठेवून भारत व कॅनडा पुन्हा आर्थिक भागीदारीत उतरले आहेत. भारताने कॅनडासोबत २.६ अब्ज डॉलरचा युरेनियम पुरवठा करार केला असून तो अणुऊर्जेसाठी महत्त्वाचा आहे.

तसेच २०३० पर्यंत ५० अब्ज डॉलरचा द्विपक्षीय व्यापार पूर्ण करण्याचे लक्ष्य निर्धारित करण्यात आले आहे.

४१. रणजी करंडक: जम्मू-काश्मीरचा ऐतिहासिक विजय

रणजी करंडक स्पर्धेच्या इतिहासात तब्बल ६७ वर्षांनंतर जम्मू-काश्मीरच्या संघाने अंतिम फेरीत धडक मारून नवा इतिहास रचला आहे.

• विजय: उपांत्य फेरीत पारस डोग्राच्या नेतृत्वाखाली संघाने बंगालचा पराभव केला.
• सामनावीर: अकीब नबीला अष्टपैलू कामगिरीसाठी हा किताब मिळाला.

४२. स्टेडफास्ट डार्ट (Steadfast Dart) लष्करी सराव

स्टेडफास्ट डार्ट हा नाटोचा (NATO) मध्य युरोपमधील २०२६ मधील सर्वात मोठा लष्करी सराव आहे. १५ जानेवारी २०२६ रोजी याची सुरुवात झाली.

• सहभाग: ११ देशांतील सुमारे १०,००० सैनिक आणि 'अलाईड रिॲक्शन फोर्स' (ARF) यात सहभागी आहेत. ARF ची ही पहिलीच तैनाती आहे.
• वैशिष्ट्य: जमीन, हवा, अवकाश (space), सायबर, सागरी आणि विशेष ऑपरेशन्स दलांचे एकत्रीकरण या सरावात करण्यात आले आहे.

४३. आकाश-एनजी (Akash-NG) क्षेपणास्त्र

भारताच्या DRDO आणि BDL ने मिळून विकसित केलेल्या 'आकाश-एनजी' या पुढील पिढीच्या क्षेपणास्त्राची यशस्वी चाचणी डिसेंबर २०२५ मध्ये करण्यात आली, जी current affairs national दृष्टीने मोठी झेप आहे.

४४. K9-वज्र (K9-Vajra-T) तोफ

लष्करी ताकदीमध्ये झालेली ही एक 'क्रांतिकारी' वाढ आहे. ही १५५ मिमी, ५२-कॅलिबरची स्व-चालित (Self-Propelled) तोफ असून ती स्वतः एका रणगाड्याप्रमाणे हालचाल करू शकते.

• मारक क्षमता: अवघ्या १५ सेकंदात ३ गोळे डागू शकते, पल्ला ३८ किमी (विशेष गोळ्यांसह ५० किमी).
• 'शूट अँड स्कूट': गोळीबार करून प्रतिहल्ल्यापूर्वी जागा बदलण्याचे प्रगत तंत्रज्ञान.
• निर्मिती: 'मेक इन इंडिया' अंतर्गत लार्सन अँड टुब्रो (L&T) ने गुजरातमध्ये १०० तोफांची पहिली बॅच पूर्ण केली आहे. लडाखसारख्या १६,००० फूट उंचीवरही हे कार्यरत राहू शकते.

४५. डेझर्ट सायक्लोन II (Desert Cyclone II)

१८ ते ३० डिसेंबर २०२५ दरम्यान अबू धाबी येथे भारत आणि संयुक्त अरब अमिराती (UAE) यांच्या सैन्यात हा संयुक्त लष्करी सराव पार पडला.

हा सराव प्रामुख्याने शहरी युद्ध (Sub-conventional operations), शांतता राखणे, दहशतवादविरोधी कारवाया आणि संयुक्त राष्ट्र (UN) आदेशांवर आधारित होता.

४६. ३डी फ्लेक्स एक्वियस एंजियोग्राफी

दिल्ली कॅंट येथील आर्मी हॉस्पिटलने (R&R) वैद्यकीय क्षेत्रात प्रथमच 'आईस्टेंट' (iStent) सह ३डी फ्लेक्स एक्वियस एंजियोग्राफी यशस्वीरित्या पार पाडली आहे.

• महत्त्व: 'ग्लोकोमा' (काचबिंदू) च्या उपचारात ही मोठी क्रांती आहे, ज्यामुळे शल्यचिकित्सकांना डोळ्यातील द्रवाचा प्रवाह अचूकपणे पाहता येतो.
• हे तंत्रज्ञान भारतीय सशस्त्र दलाच्या वैद्यकीय सेवेला (AFMS) जागतिक पातळीवर अग्रेसर बनवते.

४७. आंतरराष्ट्रीय पर्पल फेस्ट

दिव्यांग व्यक्तींचा (PwDs) गौरव करण्यासाठी गोव्यात 'आंतरराष्ट्रीय पर्पल फेस्ट'चे तिसरे पर्व ९ ते १२ ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान आयोजित करण्यात आले. current world affairs मध्ये सर्वसमावेशकतेचे हे एक मोठे उदाहरण आहे.

यावर्षी "एक चळवळ म्हणून सर्वसमावेशकता" ही संकल्पना होती, ज्यामध्ये २८-२९ देशांनी सहभाग घेतला. सुलभ पर्यटन, क्रीडा, शिक्षण आणि आर्थिक सक्षमीकरण यावर यात भर देण्यात आला.

४८. टीजीबी ऑन व्हील्स (TGB on Wheels)

त्रिपुरा ग्रामीण बँक (TGB) व नाबार्डने मिळून देशातील पहिली पूर्णपणे सौर ऊर्जेवर चालणारी 'मोबाईल एटीएम व्हॅन' सुरू केली आहे.

• दुर्गम आणि वीज नसलेल्या ग्रामीण भागात थेट बँकिंग सेवा पोहोचवणे हे याचे उद्दिष्ट आहे.
• या अनोख्या ग्रामीण आर्थिक समावेशनासाठी या उपक्रमाला मानाचा 'स्कॉच रौप्य पुरस्कार' (SKOCH Silver Award) मिळाला आहे.

४९. प्रलय क्षेपणास्त्र

३१ डिसेंबर २०२५ रोजी DRDO ने ओडिशा किनाऱ्यावरून 'प्रलय' या सामरिक क्षेपणास्त्राची 'साल्वो लाँन्च' द्वारे सलग दोन यशस्वी उड्डाणे केली.

५०. हिवाळी ऑलिंपिक गेम्स २०२६

२५ वे हिवाळी ऑलिंपिक इटलीमधील मिलान आणि कोर्टिना डी'अम्पेझो येथे (६-२२ फेब्रुवारी २०२६) आयोजित करण्यात आले. current international affairs मधील क्रीडा क्षेत्रातील ही सर्वात मोठी घटना आहे.

• नवीन खेळ: यामध्ये 'स्की पर्वतारोहण' या नव्या खेळाचा प्रथमच समावेश करण्यात आला आहे.
• शुभंकर (Mascot): टीना आणि मायलो (दोन मुंगूस).

५१. लिथल ऑटोनॉमस वेपन्स सिस्टिम्स (LAWS)

'किलर रोबोट्स' म्हणून ओळखली जाणारी LAWS प्रणाली मानवी हस्तक्षेपाशिवाय AI चा वापर करून हल्ला करण्यासाठी सक्षम आहे.

उदाहरणे: कारगु-II ड्रोन आणि गॉस्पेल. या प्रणालींमुळे संघर्ष अनियंत्रित होण्याची भीती असून युनायटेड नेशन्स (UN) द्वारा या शस्त्रांवर जागतिक नियमन आणण्यासाठी चर्चा सुरू आहे.

५२. वर्ष २०२५ चे पद्म पूरस्कार विजेते

२०२५ (जे २०२६ मध्ये प्रदान केले) मध्ये एकूण १३१ जणांना पद्म पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले: ५ पद्मविभूषण, १३ पद्मभूषण आणि ११३ पद्मश्री.

• पद्मविभूषण: धर्मेंद्र सिंग देओल (मरणोत्तर), के. टी. थॉमस, एन. राजम, पी. नारायण आणि व्ही. एस. अच्युतानंदन.
• पद्मभूषण: अल्का याज्ञिक, भगतसिंग कोश्यारी, मामूट्टी, पीयूष पांडे, उदय कोटक आणि विजय अमृतराज.
• पद्मश्री मधील प्रमुख नावे: रोहित शर्मा आणि हरमनप्रीत कौर (खेळ), Проसेनजीत चॅटर्जी (कला).

५३. राष्ट्रीय आरोग्य मेळावा - २०२६

शेगाव (जि. बुलढाणा) येथे २५ ते २८ फेब्रुवारी २०२६ दरम्यान आयुष मंत्रालय आणि परंपारिक आयुर्वेद महासंमेलनाद्वारे 'राष्ट्रीय आरोग्य मेळावा' आयोजित करण्यात आला, ज्याचे उद्घाटन राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते झाले.

यामध्ये आयुष प्रणालीचा प्रसार, नागरिकांना मोफत आरोग्य सेवा व तपासणी आणि शेतकऱ्यांसाठी कृषी वनीकरणाद्वारे उपजीविका संधी निर्माण करण्यावर भर देण्यात आला.

५४. रॅमजेट शक्ती: १५५ मिमी तोफगोळे

रॅमजेट तंत्रज्ञानावर आधारित १५५ मिमी तोफगोळे तैनात करणारे भारत लवकरच जगातील पहिले राष्ट्र ठरणार आहे. हे IIT मद्रास च्या सहकार्याने बनवले आहेत.

५५. दुसरी जागतिक सामाजिक विकास शिखर परिषद

दोहा, कतार येथे ४-६ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान राष्ट्रप्रमुख आणि सरकार प्रमुखांच्या स्तरावर ही शिखर परिषद पार पडणार आहे.

कोपनहेगन घोषणापत्रातील त्रुटी दूर करणे, वाढती सामाजिक विषमता संपवणे आणि "कोणीही मागे राहू नये" (No one is left behind) हे ध्येय साध्य करणे हे या परिषदेचे उद्दिष्ट आहे.

५६. मिस युनिव्हर्स २०२५: फातिमा बॉश

नोव्हेंबर २०२५ मध्ये पार पडलेल्या ७४ व्या 'मिस युनिव्हर्स' स्पर्धेत मेक्सिकोच्या फातिमा बॉशने विजेतेपदाचा मानाचा मुकुट पटकावला आहे.

• उपविजेत्या: थायलंडची प्रवीणर सिंह (पहिली उपविजेती).
• भारताची कामगिरी: मानिका विश्वकर्मा हिने टॉप ३० मध्ये धडक मारली होती, मात्र टॉप १२ मधून ती बाहेर पडली.

५७. आय एन एस माहे नौदलात दाखल

भारतीय स्वदेशी बनावटीची पहिली 'पाणबुडीविरोधी युद्धनौका' (Anti-Submarine Warfare Shallow Water Craft) म्हणजेच 'आयएनएस माहे' नौदलात नोव्हेंबर २०२५ मध्ये दाखल झाली.

लष्करप्रमुख जनरल उपेंद्र द्विवेदी यांच्या उपस्थितीत कोणत्याही नौकेला नौदलात समाविष्ट करण्याची ही एक ऐतिहासिक व पहिली वेळ होती. ही नौका उथळ पाण्यातही शत्रूच्या पाणबुड्या शोधून नष्ट करेल.

५८. भारतीय तटरक्षक दलाचा नॅटपोलरेक्स-एक्स (NATPOLREX-X) सराव

सागरी तेल गळतीसारख्या आपत्कालीन घटनांना तोंड देण्यासाठी भारतीय तटरक्षक दलाने (ICG) चेन्नईच्या किनाऱ्यावर राष्ट्रीय स्तरावरील प्रदूषण प्रतिसाद सरावाची १० वी आवृत्ती आयोजित केली.

या सरावाआधी भारताच्या ICG शिष्टमंडळाने रोममधील चौथ्या 'जागतिक शिखर परिषदेत' देखील लक्षवेधी सहभाग नोंदवला होता.

५९. भारताचे ब्रिक्स अध्यक्षपद २०२६

१ जानेवारी २०२६ पासून भारताने अधिकृतपणे ब्रिक्सचे (BRICS) नेतृत्व आणि यजमानपद स्वीकारले आहे.

६०. सूर्य किरण-१९ (Surya Kiran-XIX) लष्करी सराव

भारत आणि नेपाळ यांच्यातील 'सूर्य किरण' लष्करी सरावाची १९ वी आवृत्ती पिथौरागढ, उत्तराखंड येथे पार पडली.

• तुकड्या: भारतीय लष्करातील ASSAM रेजिमेंट आणि नेपाळच्या DEVI DATTA रेजिमेंटचा यात सहभाग होता.
• वैशिष्ट्य: ड्रोन-आधारित (ISR) गुप्तचर माहिती आणि आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) सक्षम साधनांचा या सरावात प्रथमच मोठ्या प्रमाणावर वापर झाला.

६१. नवीन कामगार संहिता

भारत सरकारने २९ जुन्या कामगार कायद्यांचे सुलभीकरण करून ४ नवीन कामगार संहिता (Labour Codes) २१ नोव्हेंबर २०२५ पासून लागू केल्या आहेत. mpsc current affairs मध्ये हा अर्थव्यवस्थेशी संबंधित एक अत्यंत महत्त्वाचा टॉपिक आहे.

• वेतन आणि तास: आठवड्याला ४८ कामाचे तास (३-४ दिवसांच्या लवचिकतेसह) आणि राष्ट्रीय 'फ्लोअर वेज' लागू.
• सर्वांना न्याय: 'गिग' आणि 'प्लॅटफॉर्म वर्कर' (उदा. ओला, झोमॅटो) यांच्यासाठी प्रथमच कायदेशीर व्याख्या व सुरक्षितता लागू करून ॲग्रिगेटर कंपन्यांना निधी देण्याची सक्ती करण्यात आली आहे.
• महिला-सक्षमीकरण: महिला कर्मचाऱ्यांना रात्रपाळीची मुभा आणि समान वेतनाला कायद्याचे पूर्ण बळ मिळाले आहे.